Block tủ lạnh hỏng? Thay block, lọc

Ca tôi nhớ gần đây là ở Bình Thạnh: tủ Hitachi kêu to bất thường. Kêu to đúng là một trong những dấu hiệu có thể liên quan tới block, nên đây là kiểu ca rất dễ bị phán "thay block" nếu gặp thợ lười kiểm tra. Tôi đến, tháo ốp ngăn đá ra: tuyết bám kín dàn lạnh, quạt dàn hỏng vì phải gồng quá tải lâu ngày. Thông nghẹt dàn, thay quạt mới — tủ chạy êm trở lại, hết 1.400.000đ, block không ai phải đụng tới. Nếu hôm đó gặp đúng người chuyên phán bệnh đắt nhất, khách mất thêm vài triệu là chuyện bình thường.

Vậy nên trước khi nói chuyện giá, tôi muốn bạn nắm hai thứ: cách nhận ra block hỏng thật, và những con số thật — từ bảng giá niêm yết lẫn các đơn tôi mới làm.

Vì sao thợ dỏm thích phán "chết block" — và cách tự kiểm tra tại nhà

Block (máy nén, dân mình hay gọi là lốc) là trái tim của hệ làm lạnh, và là linh kiện đắt nhất trong tủ. Thợ làm ăn chộp giật thích nó vì ba lẽ: nghe "chết block" là khách sợ, tiền thu được lớn, và một khi đã tháo ra thì khách hết đường đối chứng. Hai chiêu đi kèm mà tôi nghe khách kể hoài: đòi "mang tủ về xưởng mới làm được" — máy rời khỏi nhà bạn rồi thì họ báo gì bạn cũng phải chịu; và đòi tháo banh tủ ra mới báo giá, đặt bạn vào thế đã rồi.

Trước khi tin lời phán, bạn tự kiểm được mấy điều này mà không cần đồ nghề:

• Nghe và sờ: block là khối kín màu đen nằm sau lưng, phía dưới tủ. Block sống thì chạy rì rì đều, sờ vỏ thấy rung nhẹ và ấm nóng.
• Tiếng "tạch" lặp đi lặp lại: block cố chạy vài giây rồi ngắt, vài phút sau thử lại — có vấn đề thật, nhưng chưa chắc phải thay block. Thủ phạm nhiều khi là bộ khởi động, phần dưới tôi nói kỹ.
• Đèn sáng, quạt chạy, block vẫn rung ấm mà tủ không lạnh: nghi án nằm ở xì gas hoặc nghẹt tuyết, không phải block.

Thợ đàng hoàng phải chứng minh block chết trước mặt bạn: đo điện trở cuộn dây, kẹp ampe xem dòng, đo áp suất gas. Ai phán chay bằng miệng trong năm phút thì bạn có quyền nghi ngờ.

Thay block tủ lạnh giá bao nhiêu? Con số thật để đối chiếu

Giá thay block tại 1Fix tính theo dung tích tủ, vì tủ càng lớn thì block công suất càng cao, gas nạp nhiều hơn, công tháo lắp cũng nặng hơn:

• Tủ dưới 350 lít: 1.900.000 – 2.900.000đ
• Tủ trên 350 lít: 3.600.000 – 4.600.000đ
• Tủ trên 550 lít (side by side, nhiều cửa): 4.800.000 – 5.800.000đ

Khung đó tôi tính cho một lần thay đúng quy trình: block mới, phin lọc mới, công hàn, hút chân không và nạp lại gas. Nếu ai báo bạn rẻ hơn hẳn khung này, hỏi thẳng một câu: block mới hay block bãi? Block bãi là block tháo từ tủ cũ ra, tân trang sơn lại nhìn như mới — vẫn chạy được, nhưng không ai biết nó đã cày bao nhiêu năm ở kiếp trước. Tôi không nói block bãi là lừa đảo, có khách tủ quá cũ còn chủ động xin gắn block bãi cho rẻ. Nhưng nó phải được nói rõ và tính giá khác, chứ không phải âm thầm gắn vào rồi thu tiền block mới.

Nhiều người tra "thay block máy lạnh" lẫn với tủ lạnh, nên nói luôn cho khỏi lẫn: block máy lạnh treo tường là khoản khác — loại Mono 3.500.000 – 4.500.000đ, loại Inverter 3.800.000 – 5.000.000đ — đắt hơn vì công suất block máy lạnh lớn hơn nhiều.

Giá block tủ lạnh cũ — block tháo ra có bán được không?

Nhiều bạn tìm đúng cụm "giá block tủ lạnh cũ", tôi trả lời thẳng: block cũ tháo ra vẫn có giá trị. Block còn quay được thì vựa linh kiện thu về tân trang thành block bãi; block chết hẳn vẫn bán được dạng phế liệu vì lõi bên trong là cuộn dây đồng. Còn con số cụ thể bao nhiêu thì tôi không ghi ra đây được — giá thu trôi nổi theo giá đồng, theo công suất và tình trạng từng con block, mỗi vựa trả một kiểu. Chỗ nào ghi một con số chắc nịch cho "block cũ" thì bạn nên hiểu đó là giá ví dụ, không phải giá cam kết.

Điều quan trọng hơn con số: khi thay block, hãy yêu cầu thợ để lại block cũ cho bạn. Thứ nhất, đó là bằng chứng block cũ thật sự đã được tháo ra — từng có kiểu chỉ thay bộ khởi động vài trăm nghìn nhưng tính tiền "thay block" vài triệu, khách không giữ xác block thì chẳng có gì đối chứng. Thứ hai, block cũ là tài sản của bạn, bán ve chai hay cho ai là quyền của bạn. Tôi làm xong mặc định để block cũ lại, chỉ mang đi khi khách nhờ bỏ giùm.

Thay block tủ lạnh Hitachi — vì sao báo giá thường cao hơn?

Khách hỏi tôi về block tủ Hitachi nhiều hơn hẳn các hãng khác. Cũng dễ hiểu: tủ Hitachi ở mình phần lớn là dòng inverter dung tích lớn, 400 – 600 lít, nhiều cửa. Hai thứ đó cộng lại đẩy giá lên — chiếu theo khung dung tích ở trên, đa số tủ Hitachi rơi vào mức 3.600.000 – 4.600.000đ, dòng trên 550 lít thì 4.800.000 – 5.800.000đ. Block inverter còn phải đúng chủng loại tương thích với board điều khiển, không phải lúc nào cũng có hàng sẵn, có ca phải đặt chờ vài hôm. Con số chính xác tôi chỉ dám chốt sau khi xem model cụ thể.

Nhưng kinh nghiệm 9 năm của tôi với tủ Hitachi là thế này: bệnh tôi gặp nhiều nhất ở Hitachi không phải chết block, mà là hệ xả đá và quạt dàn — đúng như ca Bình Thạnh kể ở đầu bài. Phần block của Hitachi inverter thuộc loại bền. Nên nếu ai phán tủ Hitachi nhà bạn chết block qua điện thoại, chưa hề mở tủ, bạn nên tìm người thứ hai kiểm tra lại trước khi chi mấy triệu.

Còn một chuyện trong nghề nên biết: block inverter khó kiếm, nên có thợ tư vấn "độ" sang block thường kèm chế lại mạch. Tủ vẫn chạy, nhưng tốn điện hơn và mất hẳn cái êm của tủ inverter. Tôi chỉ làm phương án này khi block đúng chủng loại hết đường kiếm, tủ đã quá tuổi, và khách nghe giải thích xong vẫn đồng ý — không bao giờ làm âm thầm.

Tủ Samsung, LG, side by side — chuyện block chỉ là một nửa vấn đề

Gần đây khách hỏi nhiều về block tủ Samsung với LG, nhất là dòng side by side. Về giá thì vẫn theo khung dung tích ở trên — side by side hầu hết trên 550 lít, tức 4.800.000 – 5.800.000đ nếu thật sự phải thay block. Nhưng chữ "nếu" đó to lắm. Tủ Hàn nhiều tính năng, board và cảm biến dày đặc, nên phần lớn ca "tủ Samsung không lạnh" tôi gặp lại nằm ở bộ xả đá, bộ làm đá tự động hoặc board mạch. Sửa board tủ inverter, side by side tầm 2.200.000 – 3.600.000đ — vẫn đau ví, nhưng là bệnh khác hẳn chuyện thay block. Phải đo đạc xong mới biết bệnh nào, đừng để ai gộp tất cả thành "chết block" cho gọn chuyện.

Tủ không lạnh chưa chắc chết block — hai ca xì gas tôi mới làm

Tủ lạnh là hệ thống kín, gas không tự hao như xăng xe. Tủ đang lạnh bình thường mà yếu dần rồi mất lạnh, đa phần rơi vào hai nhóm: nghẹt tuyết do bộ xả đá hỏng, hoặc xì gas ở đâu đó trên đường ống. Cả hai đều không cần thay block.

Ca ở Thủ Đức: tủ Sharp mất lạnh hẳn. Tôi mở hộp kỹ thuật, tháo cụm khởi động block ra kiểm tra trước — block sống nhăn. Dò tiếp thì ra điểm rò trên ống đồng. Hàn kín, hút chân không, nạp lại gas, tổng cộng 900.000đ. Ca ở Tân Bình nặng hơn: tủ Comfee kém lạnh, các mối nối ống đồng ở dàn lạnh rỉ sét, xì nhiều điểm, phải vệ sinh cả dàn rồi khò từng chỗ — hết 2.400.000đ.

Hai ca cùng một triệu chứng "tủ không lạnh", một ca 900 nghìn, một ca 2 triệu 4 — chênh nhau gần ba lần. Đó là lý do tôi không bao giờ chốt giá chính xác qua điện thoại, chỉ báo được khung; số cuối cùng phải chờ mở tủ ra đo. Ai chốt chắc nịch khi chưa nhìn thấy cái tủ thì một là nói đại, hai là cứ phán bệnh đắt nhất cho an toàn túi tiền… của họ.

"Sửa block tủ lạnh" được không, hay bắt buộc phải thay?

Được, nhưng phải nói rõ chữ "sửa" nằm ở đâu. Thứ cứu được nhiều ca "chết block" nhất lại nằm ngoài block: bộ khởi động gồm rơ-le, tụ và themic bảo vệ. Cụm này hỏng thì block khỏe mạnh cũng không chạy nổi, triệu chứng y hệt chết block. Thay cả bộ khởi động chỉ 650.000 – 850.000đ. Không ít ca tôi đến nơi, khách đã được người trước báo thay block mấy triệu, cuối cùng chỉ cần thay cụm khởi động là tủ chạy lại.

Còn block hỏng thật — cháy cuộn dây, bó trục — thì tôi nói thẳng: không có chuyện sửa tử tế tại nhà. Chiêu gõ búa, kích điện cho block bó trục quay lại chỉ là mẹo câu giờ, chạy được ít bữa rồi đâu lại vào đó, mà tiền thì đã trả. Block chết hẳn thì thay, không lằng nhằng.

Cách thay block tủ lạnh đúng quy trình — đọc để soi thợ, không phải để tự làm

Cụm "cách thay lốc tủ lạnh" được tìm rất nhiều, nhưng tôi nói trước: đây không phải việc tự làm ở nhà. Nó cần đèn khò, bơm hút chân không, đồng hồ gas, cân gas — và nhiều tủ đời mới chạy gas R600a là loại dễ cháy, xả gas không đúng cách rồi bật khò lên là tai nạn thật chứ không phải dọa. Tôi liệt kê các bước để bạn biết người thợ đứng trong bếp nhà mình có làm đúng hay không:

• Đo lần cuối trước khi kết án: kẹp ampe, đo điện trở cuộn dây, đo áp suất. Block chết phải chết trên đồng hồ đo, không chết bằng miệng thợ.
• Chọn block đúng công suất, đúng loại gas của tủ — thông tin ghi ngay trên tem sau lưng tủ (R134a hay R600a).
• Thay phin lọc mới — bắt buộc. Phin cũ ngậm ẩm và mạt kim loại; tiếc 15 phút giữ phin cũ là cách nhanh nhất làm block mới chết non. Thợ ẩu hay bỏ qua đúng bước này.
• Hàn kín các mối, thử xì bằng áp suất trước khi đi tiếp.
• Hút chân không đủ lâu cho hệ thống khô hẳn — cắm bơm năm phút cho có là làm dối.
• Nạp gas đúng định lượng theo tem, tính bằng gram — không phải "nạp tới khi nào thấy lạnh thì thôi" — rồi chạy thử, đo dòng điện, theo dõi độ lạnh cả hai ngăn.

Thay xong, bạn yêu cầu ghi rõ lên phiếu thu: loại block (mới hay bãi) và thời gian bảo hành. Giấy trắng mực đen, đỡ cãi nhau về sau.

Khi nào tự xử được, khi nào phải gọi thợ, khi nào nên mua tủ mới

Mấy việc bạn tự làm được trước, khỏi tốn tiền gọi ai:

• Tủ tắt hẳn, đèn không sáng: kiểm tra CB, ổ cắm, dây nguồn trước đã. Nghe buồn cười nhưng tôi gặp không ít ca đến nơi chỉ cắm lại phích.
• Tủ chạy nhưng kém lạnh nhẹ: bớt nhét đồ kín mít để hơi lạnh còn đường lưu thông; kiểm tra ron cửa bằng cách kẹp tờ giấy vào cửa rồi kéo thử — tuột ra quá dễ là ron đã chai.
• Nửa năm một lần kéo tủ ra, chà khô lưới tản nhiệt sau lưng. Việc 10 phút này giúp block đỡ gồng, đỡ tốn điện, bền hơn thấy rõ.

Còn đây là các dấu hiệu nên gọi thợ sớm:

• Tủ kêu "tạch tạch" rồi im bặt, vài phút sau chạy lại: rơ-le bảo vệ đang ngắt vì block quá nóng hoặc quá tải. Để lâu là từ "chưa chết block" thành "chết block thật" — đây là ca đáng gọi thợ sớm nhất.
• Tuyết đóng dày sau vách ngăn, tủ chạy suốt không ngắt, hoặc hóa đơn tiền điện tự nhiên vọt lên trong khi cả nhà xài như cũ.

Cuối cùng, có những ca tôi khuyên khách đừng thay block, dù nói ra là tôi mất tiền công: tủ đã 10-12 năm, dàn mục, ron chai — thay block xong thì bệnh khác lòi ra, tiền vá víu cộng lại rất vô duyên. Ngưỡng tôi hay dùng khi tư vấn: tiền sửa vượt khoảng 40% giá một cái tủ mới tương đương thì nên mua mới. Với tủ nhỏ dưới 350 lít, riêng tiền thay block 1.900.000 – 2.900.000đ nhiều khi đã chạm ngưỡng đó. Ngược lại, tủ lớn đời mới còn tốt thì thay block vẫn kinh tế hơn hẳn chuyện bỏ tiền sắm tủ mới cùng cỡ. Tủ nhà bạn vừa bị phán chết block mà đọc tới đây thấy nghi nghi? Mở ngăn đá xem tuyết, áp tai nghe tiếng block trước đã — biết đâu vài triệu vẫn đang nằm yên trong túi bạn.